قیمت‌گذاری دستوری نمی‌تواند راهکار اساسی بازار روغن موتور باشد

قیمت‌گذاری دستوری یکی از رایج‌ترین ابزارهای کنترل بازار است؛ اما درباره‌ی روغن موتور، به‌گفته‌ی کارشناسان صنعت روانکار، می‌تواند به‌جای ارزان‌تر کردن کالا، کیفیت را پایین بیاورد و هزینه‌ی پنهانی به مصرف‌کننده تحمیل کند.

عرضه و تقاضا؛ دو سوی یک معادله

عرضه و تقاضا دو طرف معادله‌ای‌اند که خودبه‌خود تعادل می‌سازند و مداخله‌ی دستوری این تعادل را به‌هم می‌زند. هدف نهادهای حمایت از مصرف‌کننده، یعنی جلوگیری از گرانی و حفظ قدرت خرید مردم، هدفی منطقی است؛ مشکل از جایی شروع می‌شود که سایر عوامل تعادل‌بخش، به‌ویژه کیفیت محصول، نادیده گرفته می‌شود.

وقتی حاشیه‌ی سود کم می‌شود

• افت کیفیت: اگر حاشیه‌ی سود تولیدکننده از حد لازم کمتر شود، ممکن است به مواد اولیه‌ی ارزان‌تر و فرمول‌های ضعیف‌تر روی بیاورد.
• هزینه‌ی پنهان برای مصرف‌کننده: صرفه‌جویی کوتاه‌مدت ممکن است در عملکرد روغن و آسیب به خودرو هزینه‌ی بسیار بیشتری داشته باشد.
• فقط روغن موتور نیست: هر تولیدی که قیمتش دستوری شود چنین خطری دارد، ولی روغن موتور به‌دلیل حساسیت فنی آسیب‌پذیرتر است.

نقش تولیدکننده و رقابت

رسالت تولیدکننده تولید و عرضه‌ی محصول با هدف سود است. در بازار رقابتی، رقبا و مصرف‌کننده او را زیر نظر دارند و کسی نمی‌تواند با گران‌فروشی یا افت کیفیت دوام بیاورد؛ حتی گاهی تولیدکنندگان در رقابت سالم از حداقل سود خود می‌گذرند تا فروششان حفظ شود. اگر تولیدکننده‌ای حاضر به تولید نباشد، باید علت را ریشه‌ای بررسی کرد.

چرا بازار روانکار به‌هم ریخته؟

• افزایش سالانه‌ی قیمت‌های رسمی هزینه‌های تولیدکننده را پوشش نداده است.
• افزایش نرخ ارز قیمت لوبکات (روغن پایه) را بالا برده است.
• در نتیجه، تولیدکنندگان در بورس کالا با استقبال خریداران روبه‌رو نشده‌اند.
• قیمت جهانی نفت خام و لوبکات کاهشی بوده، اما نوسان‌های هیجانی ارز باعث شده کاهش قیمت داخلی بیشتر از بازار جهانی باشد و بازار روانکار را بر هم بزند.

زنجیره‌ی تأمین را نباید تکه‌تکه دید

تولیدکننده و مصرف‌کننده را نمی‌شود جدا از هم بررسی کرد. نهادهای حمایتی نباید هیچ حلقه‌ای از زنجیره‌ی تأمین، تولید، توزیع و مصرف را نادیده بگیرند؛ وقتی قیمت‌ها بدون در نظر گرفتن منافع تولیدکننده ابلاغ شود، نمی‌توان انتظار داشت هر دو طرف راضی باشند. راه پایدار، تعادل منصفانه میان دو طرف است.

افزودنی‌ها، صادرات روغن پایه و ارزش افزوده

گران شدن افزودنی و حلال هم بر تولید روغن موتور اثر گذاشته است. برخی تولیدکنندگان به صادرات روغن پایه یا تولید روغن‌های نهایی با گرید بالاتر روی آورده‌اند که به‌نظر کارشناس منطقی است: اگر بخشی از روغن پایه در داخل وارد فرایندهای دارای ارزش افزوده شود و بعد صادر شود، هم کشور و هم تولیدکننده سود بیشتری می‌برند. روغن هم باید متناسب با فناوری خودرو باشد؛ خودروهای قدیمی‌تر با روغن ساده‌تر و ارزان‌تر کار می‌کنند، اما خودروهای جدیدتر کیفیت و ارزش افزوده‌ی بالاتری می‌خواهند.

جمع‌بندی

1. قیمت‌گذاری دستوری راه‌حل اصلی نیست.
2. میان منافع مصرف‌کننده و تولیدکننده تعادل منصفانه برقرار شود.
3. رقابت سالم جای کنترل دستوری را بگیرد.
4. از تصمیم‌های هیجانی و تغییرهای ناگهانی قیمت پرهیز شود.
5. فرایندهای داخلی با ارزش افزوده بیشتر حمایت شوند.

برای انتخاب روغن مناسب خودروی خود از راهنمای انتخاب روغن بیتویل استفاده کنید.

منبع: گفت‌وگوی پایگاه خبری راهبرد انرژی با علیرضا آمارمحمدی، کارشناس ارشد روانکارهای خودرویی و صنعتی، منتشرشده در ۱۸ دی ۱۴۰۳ — مشاهده‌ی گزارش اصلی