مشاوره‌ی رایگان دریافت کنید!
ما همین حالا آمادهی پاسخگویی هستیم! برای دریافت مشاوره‌ی رایگان ثبتنام کنید.
با پردازش اطلاعات شخصی و پذیرش توافقنامهی کاربری و سیاست حریم خصوصی موافقم.
ضرورت کنترل مهندسی‌شده‌ی آلودگی هوا
آلودگی هوا یکی از شاخه‌های بزرگ بحران زیست‌محیطی جهان است و در شهرهای صنعتی، سهم خودرو در آن بسیار بالا است. این مقاله‌ی ویژه، که در مجله‌ی «پیام آوران خودرو» (شماره‌ی ۱۶۳، آذر ۱۳۹۶) چاپ شده، می‌پرسد: از کجا باید شروع کرد و چگونه باید پیش رفت؟
آلودگی محیط زیست چیست؟
آلودگی محیط زیست عبارت است از مخلوط‌شدن مواد مضر به آب، هوا و خاک، به‌نحوی که کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی آن‌ها را تغییر دهد و برای موجودات زنده اثر زیان‌بار داشته باشد. به‌گفته‌ی نویسنده، بشر این روزها بیش از پیش با «اثر گلخانه‌ای» دست‌به‌گریبان است و عامل اصلی آن گازهای آلاینده‌ی ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی و ذغال‌سنگ است؛ فرایندی که با بالا بردن دمای جو زمین خطرات بسیاری برای اکوسیستم دارد و ذوب‌شدن یخ‌های قطبی و زیر آب رفتن خشکی‌های بیشتر یکی از عواقب آن خواهد بود. آلودگی هوا یکی از شاخه‌های این معضل جهانی است که بیشتر از همه حس می‌شود، چون حتی ذهن‌های درگیر هم نمی‌توانند به‌راحتی از کنار آن بگذرند.
سهم خودرو و سوخت
به‌گفته‌ی مقاله، آلودگی از وسایل نقلیه‌ی موتوری ۶۰ تا ۸۰ درصد کل آلودگی هوا را شامل می‌شود. البته با در نظر گرفتن کیفیت سوخت‌هایی مثل گازوییل و بنزین که پایین‌تر از حد استاندارد بوده و ممکن است به‌دلیل ضعف در تکنولوژی، هزینه‌ی تولید و عدم نظارت و مانند آن به استانداردهای روز دنیا نرسیده باشند، مضاف بر قطعات خودرویی درگیر این پروسه، بر مشکل افزوده می‌شود.
انواع آلاینده‌های خودرو
- CO: گازی بی‌بو و بی‌رنگ و سمی که بیشتر حاصل سوختن بنزین است.
- CxHx: ترکیباتی با درجه‌ی سمیت متفاوت.
- NOx: گاز سمی که بیشتر به‌صورت NO از اگزوز خارج می‌شود و معمولاً در جریان نور خورشید به NO2 تبدیل می‌شود.
مقاله درباره‌ی بیودیزل می‌گوید در بیشتر موارد میزان CO، CO2 و HC کم می‌شود، اما مقدار NOx اندکی افزایش می‌یابد. و درباره‌ی انتخاب روغن موتور آورده است: «انتخاب روغن موتور مناسب و با کیفیت، یکی از فاکتورهای بسیار مؤثر و در دسترس است که علاوه بر کنترل و تعلیق مواد سمی درون خود، مانع از خوردگی‌های مختلف شیمیایی و فیزیکی حاصل از اصطکاک هم می‌گردد.»
انرژی‌های پاک و سوخت‌های جایگزین
کشورهای در حال توسعه که اقتصاد و منابع مالی‌شان به مخازن و معادن طبیعی وابسته است، سرعت تغییر در الگوی مصرف و مسیریابی صحیح را کندتر تجربه می‌کنند؛ چون انرژی‌های ارزان‌قیمت و در دسترس، صنایع مادر و بزرگ را که نقش محوری دارند به‌شدت به خود وابسته کرده‌اند و چرخش ناگهانی این نوع الگوی مصرف به بستر سخت‌افزاری بسیار متفاوت و جدید و به‌روز شدن تکنولوژی‌ها در حد متعالی نیاز دارد، که جز با برنامه‌ریزی نقطه‌به‌نقطه و کنترل و پایش و بودجه‌ی کافی میسر نمی‌شود.
برای مثال، سوخت‌های فسیلی مثل مازوت در نیروگاه‌های برق به‌خاطر قیمت ارزان و در دسترس‌بودن در ایران بسیار محبوب‌اند و گاهی با جایگزین کردن آن‌ها با سوخت گاز گامی در جهت کنترل آلودگی در فصول سرد برداشته می‌شود. انرژی‌های پاک مثل خورشید، باد و آب هم تیتر بی‌بدیل همه‌ی رسانه‌های فعال در حفظ محیط زیست‌اند، هرچند سایه‌ی تکنولوژی و انرژی هسته‌ای هم بر آن‌ها غیرقابل‌انکار بوده است. مقاله می‌گوید نباید تغییرات معجزه‌آسایی انتظار داشت، ولی بررسی عوامل مختلف و به‌کارگیری نیروهای پرتلاش و مجرب، به‌صورت کاملاً مستقل و با اختیارات کافی، می‌تواند به این آرزو جامه‌ی عمل بپوشاند. راهکارهای سریع‌الوصول و بسیار مؤثری هم در این خصوص وجود دارد. «مهندسی معکوس آلودگی هوا» ما را تا درون اگزوز خودروهای سبک و سنگین می‌رساند و در سیالات مفید و مضر درون موتور غوطه‌ور می‌نماید.
سوختن گاز، نسبت به بنزین و گازوییل، آلاینده‌ی بسیار کمتری تولید می‌کند. در این راستا خودروسازان و دست‌اندرکاران صاحب‌رأی تلاش بی‌وقفه‌ای می‌کنند، ولی در ذهن مصرف‌کننده کیفیت و برآیند قدرت مکانیکی موتورهای گازسوز، قانع‌کننده نمی‌باشد. ظاهراً راه بیشتری در طراحی و تولیدات جدید با مزایای کاملتر از برآیند آن، خودروسازان را فرا می‌خواند.
نقش منفی هر گاز سمی خروجی اگزوز
نقش منفی هر یک از گازهای سمی خروجی اگزوزها و صنایع بزرگ، به کرات و با تحلیل‌های متعدد به اطلاع همگان رسیده و کشورهای مختلف در این مورد به اجماع جهانی رسیده‌اند. آلودگی هوا در شهرهای صنعتی و پرجمعیت عمدتاً ناشی از سوختن ناقص سوخت‌هاست و جای تأسف است که هوای عمده‌ی شهرهای بزرگ ایران، به‌خصوص تهران، جزو آلوده‌ترین‌های دنیا است. طبق آمارهای ارائه‌شده، بیشترین آلودگی در شهر تهران بین ساعت‌های ۱۰ صبح تا ۱۱ و همچنین ۴ تا ۸ عصر ثبت شده است.
پایش، نهادها و اعتماد مصرف‌کننده
پایش موفقیت‌های حاصل‌شده و کنترل عملکرد سیستم‌ها در جریان، جزو لاینفک پیشبرد اهداف است. نویسنده می‌گوید دانش کافی در شناخت فرایند تولید و توزیع روانکارها در این مقوله ضروری به‌نظر می‌رسد و بیشتر دور از دسترس و حوصله‌ی مصرف‌کنندگان بوده است؛ پس می‌توان یکی از گام‌های اولیه در پیشبرد اهداف زیست‌محیطی را مکلف کردن نهادهای ذی‌ربط و درگیر در این صنعت برشمرد، چرا که باور عمومی مصرف‌کنندگان بر محوریت این نهادها و اعتماد بر برآیند کافی فعالیت‌های آن‌ها بوده و هست. استراتژی و عملکرد این نهادها، قوانین تصویب‌شده و اجراشده و کنترل حرفه‌ای و مهندسی در اجرای آن‌ها را باید با حسن برداشت قضاوت کنیم؛ همچنان عدم هماهنگی و حتی بعضاً عدم اطلاعات کافی فنی و مهندسی در کالبد این هسته‌های مهم مشهود است.
گره‌ی طناب بحران آلودگی شهرهای بزرگ، هر زمان آزارنده‌تر از قبل بر گلوی شریان هوای پاک می‌فشارد؛ و لذا قضاوت یکطرفه و بدون مطالعه بر این سیستم با متغیرهای متعدد و پیچیده نمی‌تواند گره‌گشا باشد، و عزم ملی با اراده‌ای راسخ در حیطه‌ی مدیریت بی‌ادعا و البته مجرب در علم و فن مرتبط، توأم با از خودگذشتگی در پیشبرد اهداف عالی از پیش تعیین‌شده را می‌طلبد. «مکن زعرصه شکایت که در طریق ادب، به راحتی نرسید آن که زحمتی نکشید» (حافظ).
برای انتخاب روغن مناسب خودروی خود از راهنمای انتخاب روغن بیتویل استفاده کنید.
منبع: مجله‌ی «پیام آوران خودرو»، شماره‌ی ۱۶۳، آذر ۱۳۹۶، صفحه‌های ۱۴ و ۱۵ (مقاله‌ی ویژه)؛ نوشته‌ی مهندس علیرضا آمارمحمدی، مهندس شیمی و مدیر فروش پتروشیمی (به‌گفته‌ی معرفی نویسنده در مجله). توجه: بخش‌هایی از متن به‌دلیل کیفیت پایین تصویر ممکن است با اصل مقاله اندکی تفاوت داشته باشد. آمار و اعداد مربوط به سال ۱۳۹۶ است.