روغن‌سازان خصوصی را رقیب پالایشگاه‌های دولتی نبینیم

روغن‌سازان خصوصی رقیب پالایشگاه‌های دولتی‌اند یا شریک آن‌ها؟ این مقاله، که در ستون «سوخت و روانکارها»ی روزنامه‌ی «دنیای خودرو» (۲۱ خرداد ۱۳۹۸) منتشر شد، می‌گوید تعامل این دو بخش، نسخه‌ی درمان بازار آشفته‌ی روانکار است.

بازار روانکار؛ دوم بعد از نفت و انرژی

علم بازارشناسی و بازارسازی در جوامع مختلف مصرفی از مفاهیم اثبات‌شده‌ای است که می‌شود آن را بخش جدایی‌ناپذیر موفقیت در فروش دانست. تعریف بازاریابی در نگاه بین‌المللی AMA (انجمن بازاریابی آمریکا) به تدوین و عملیاتی کردن روش یا فرایندهایی اطلاق می‌شود که به برقراری ارتباط مؤثر و انتقال سریع‌تر اطلاعات و پیشنهادهای ارزشمند به مشتریان کالا یا خدمات و دیگر مرتبطین با آن کالا یا خدمات شود. اما بازار روانکارها در ایران به‌دور از تعاریف مرجع، در سال گذشته روز سختی را گذرانده است.

بازار روانکارهای ایران از نظر حجم مصرف و اعتبار گردش‌های مالی، پس از بازار نفت و انرژی در رتبه‌ی دوم قرار می‌گیرد که همین جایگاه بیانگر اهمیت، گستردگی و پیچیدگی‌های بازاریابی در این صنعت بزرگ است. اگر فارغ از استاندارد بین‌المللی بازارهای جهانی، نیم‌نگاهی به پیکره‌ی این صنعت در فضای بومی کشور بیندازیم، نقاط ضعف مشترک بسیاری را خواهیم یافت که هنوز هم با وجود گذشت چندین سال مرهم مناسبی برایشان پیدا نشده است؛ اتفاقی که بی‌شک از عدم نظارت کامل فنی و مهندسی و تطبیق قیمت با کیفیت پدید آمده است.

وقتی قیمت و کیفیت از هم فاصله می‌گیرند

تا زمانی که قیمت نهایی محصول از مواد اولیه‌ی تشکیل‌دهنده‌اش پایین‌تر است، نتیجه‌ی دلگرم‌کننده‌ای حاصل نمی‌شود و فاصله‌ی طولانی‌ای بین توقعات شرکت‌های تولیدی با واقعیت‌ها ترسیم می‌کند؛ مشکلی که از سال گذشته در صنعت روانکارها مشهود بوده و هست. اما در بازار داخلی، تولیدکنندگان معتبر و بزرگ، علاوه بر هزینه‌هایی که برای حفظ کیفیت محصولات خود و همچنین پایش سهم بازار در شیوه‌های بازاریابی پرداخت کردند، شوک‌های متعددی را نیز از نوسانات نرخ ارز در خرید مواد اولیه‌ی وارداتی و حتی داخلی متحمل شدند که تمامی آن‌ها در کنار هم سال ۹۷ را به سالی سخت برایشان تبدیل کرد.

اگرچه نمی‌توان تأثیر تحریم‌ها بر بدنه‌ی بازار روانکار را نادیده گرفت، اما مدیریت‌کردن قیمت‌ها بدون در نظر گرفتن قیمت تمام‌شده، مشکلات بزرگی را برای تولیدکنندگان بخش خصوصی روانکارها ایجاد کرد، به‌شکلی که تانیمی از سال کاری، این شرکت‌ها در رکود مطلق به سر بردند، تا مبادا گرفتار قضاوت نادرست بازار و متهم‌شدن به گران‌فروشی شوند؛ چراکه خریداران، قیمت‌ها را با لیست ارائه‌شده از شرکت‌های دولتی مقایسه می‌کنند و این قیمت‌ها همواره با واقعیت اختلاف زیادی دارند. این روند تا پیش از افزایش رسمی قیمت‌ها برای محصولات شرکت‌های دولتی، با دلیل افزایش قیمت روغن پایه و لوبکات سنجیده و قضاوت می‌شد.

چهار شرکت بزرگ و محاسبه‌ی ساده

سهم بازار بالای شرکت‌های تولیدکننده‌ی دولتی موضوعی اثبات‌شده در سال‌های اخیر است. با این‌که در سهم بازار بالای این چهار شرکت شک و شبهه‌ای وجود ندارد، اما تناسب نداشتن قیمت‌های فروش به نسبت افزایش هزینه‌های تولید و مواد اولیه‌شان در قضاوت بازار باعث شده است تولیدکنندگان خصوصی افت فروش شدیدی را تجربه کنند. حال اگر افزایش قیمت لوبکات و همچنین سایر سیاست‌های اعمالی از طرف شرکت پخش و پالایش را در تحویل لوبکات و روند تولید روغن پایه‌ی این پالایشگاه‌های بزرگ در نظر بگیریم، با محاسبه‌ای ساده می‌شود دریافت که آن‌ها هم از آرامش لازم و سود مکفی برای فروش محصولات خود بهره نبرده‌اند.

این ناهماهنگی‌های تحمیلی بر بازار و عرضه و تقاضای آن و همچنین عدم اطمینان از ثبات قیمت در میان‌مدت، با نسخه‌ی هیچ بازاریاب حرفه‌ای و متخصصی التیام نخواهد یافت؛ و چه‌بسا تقاضای فعالیت بیشتری را برای افراد سودجو بازی می‌کند، اتفاقی که در نهایت به احتکار و تقلب در محصولات پرفروش می‌انجامد و زخمی جدید به آشفته‌بازار فعلی اضافه می‌کند.

نیاز اصلی بازار در سال ۹۸

با در نظر گرفتن تمامی موضوعاتی که به آن اشاره شد، تبیین و تثبیت قیمت واقعی، نیاز مبرم بازار روانکار در سال ۹۸ است. باید با در نظر گرفتن جایگاه پالایشگاه‌های بزرگ ایران، که از قضا تولیدکننده و تأمین‌کننده‌ی روغن پایه‌ی داخلی هم هستند، به این نتیجه رسید که بخش خصوصی جز انتظار برای ارائه‌ی سیاست جدید از طرف آن‌ها راه مفید و جدیدتری رانمی‌تواند جست‌وجو کند. بنابراین اگر این روند در عرضه و تقاضا رقابتی و منصفانه‌تر شود، حال و هوای بهتری هم برای هر دو گروه تولیدی رقم خواهد خورد.

پیشنهاد نویسنده

در پایان، پیشنهاد نگارنده در خصوص بهبود وضعیت تجربه‌شده در سال ۹۷، رسیدن به تعامل بین تولیدکنندگان دولتی و واحدهای تولیدی بخش خصوصی است؛ چراکه چابک‌بودن سیستم بخش خصوصی نقش بزرگی در صادرات فراورده‌های این پالایشگاه‌ها ایفا خواهد کرد، که البته در شرایط تحریم و مشکلات جدید پیش روی آن‌ها پرفایده است. همچنین در این مسیر، قیمت‌گذاری عادلانه و ثبات آن، حداقل در میان‌مدت، به بازار داخلی ایران حال و هوای بهتری تزریق خواهد کرد. با تعامل هرچه بیشتر بخش دولتی و خصوصی می‌توان تهدید و تحمیل شرایط سخت تحریم بر بدنه‌ی اقتصاد تولیدمحور را به فرصتی تبدیل کرد تا با تفاهم و نه تقابل، در رقابتی عادلانه به تبادل پتانسیل‌های موجود بین هر دو بخش خصوصی و دولتی پرداخت تا کمترین آسیب و بیشترین بهره‌ی اقتصادی به دست آید.

برای انتخاب روغن مناسب خودروی خود از راهنمای انتخاب روغن بیتویل استفاده کنید.

منبع: روزنامه‌ی «دنیای خودرو»، سه‌شنبه ۲۱ خرداد ۱۳۹۸، سال چهارم، شماره‌ی ۹۸۱، ستون «سوخت و روانکارها»؛ مقاله‌ی «روغن‌سازان خصوصی را رقیب پالایشگاه‌های دولتی نبینیم» (سرتیتر: تعامل بخش خصوصی و دولتی؛ نسخه در مانگر بازار روانکارها) نوشته‌ی علیرضا آمارمحمدی، کارشناس روانکارهای خودرویی و صنعتی. توجه: وضعیت بازار در این متن مربوط به سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ است؛ در بخش‌هایی که کیفیت تصویر پایین بود ممکن است متن با اصل اندکی تفاوت داشته باشد.