مقالات

بهای آلودگی و تکنولوژی هزینه؛ راه میانبر برای بهبود شاخص پاکیزگی هوای کلان‌شهرها

افق شهری و آلودگی هوا

آلودگی هوا فقط یک مسئله‌ی زیست‌محیطی نیست؛ هزینه‌ی سلامت، بیمه و بیمارستان هم دارد. این مقاله می‌پرسد: آیا واقعاً در برابر آلاینده‌ها ناتوان و ناگزیریم، یا راهی میانبر برای بهبود شاخص پاکیزگی هوای کلان‌شهرها وجود دارد؟

هیولای آلودگی و بهای آن

آلودگی همچنان پیکره‌ی شهرهای صنعتی و پرجمعیت دنیا را می‌لرزاند و در حال رشد است. به‌گفته‌ی نویسنده، تمام جوامع بین‌المللی با زبان‌ها و باورهای مختلف، بر لزوم کنترل و درمان این درد مزمن به اجماع رسیده‌اند، اما تبادل اطلاعات در جلسات و سیاست‌زدگی به‌تنهایی کافی نبوده است. هر کشوری سعی دارد علاوه بر همنوایی با گام‌های بین‌المللی، در راستای منافع ملی خود هم گام‌های سریع‌تری بردارد.

ایران هم، افزون بر تأثیر مخاطرات بین‌المللی در چرخه‌ی گازهای آلاینده، با عناصر کوچک‌تر این نابسامانی زیست‌محیطی دست‌وپنجه نرم می‌کند. شاید میانگین خلوص هوای قابل‌استنشاق ایران با کشورهایی مثل سوئیس قابل مقایسه نباشد، اما هنوز نسبت به بعضی کشورهای توسعه‌یافته یا در حال توسعه برتری نسبی دارد؛ برتری‌ای که اگر برای حفظ و اصلاحش تدبیر لازم اندیشیده نشود، از دست می‌رود.

سهم خودرو در آلودگی کلان‌شهرها

به گزارش مراجع رسمی مختلف، عمده‌ی آلودگی کلان‌شهرها ناشی از آلاینده‌های خروجی اگزوز خودروهاست؛ هرچند با ژرف‌نگری می‌شود عوامل متعدد دیگری هم پیدا کرد. اخبار تلخ روزنامه‌ها و آمار نگران‌کننده‌ی بیمارستان‌ها و سازمان‌های بیمه آن‌قدر تکرار شده که عموم مردم نسبت به آن بی‌تفاوت شده‌اند.

نویسنده یادآوری می‌کند که خودروهای کم‌کیفیت، سوخت‌هایی که هنوز راندمان خلوص خود را بهینه نکرده‌اند و روغن‌های موتوری که از کیفیت مناسب مواد اولیه و استانداردهای روز دنیا فاصله دارند (و مثلاً با استاندارد یورو ۶ فرسنگ‌ها فاصله دارند)، توان کنترل ذرات معلق و آلاینده‌ی ناشی از سوخت را ندارند و گاهی خودشان هم عامل آلاینده‌اند.

آیا راهی میانبر هست؟

مقاله به فناوری‌هایی اشاره می‌کند که در دنیا برای بهینه‌سازی مصرف سوخت و کنترل گازهای سمی اگزوز به‌کار رفته‌اند، و می‌گوید در کشورهایی با آلودگی بیشتر، فرهنگ تولید و خرید محصولات ارزان‌قیمت از قدیم عادت جاافتاده‌ای بوده است. با این حال ایران از پتانسیل مالی و فرهنگی بالایی برخوردار است و می‌تواند خود پرچم‌دار صنایع مدرن و پاک در منطقه شود.

یک نمونه‌ی مطرح‌شده در مقاله، فناوری فرانسوی است که به گفته‌ی گزارش «دنیای خودرو» (۱۵ تیرماه) مبتنی بر نانوتکنولوژی است و بیش از ۱۵ سال است کشورهای دیگر از آن بهره می‌برند. به‌گفته‌ی مقاله، این فناوری نقش روانکار جامع موتور خودرو را بدون حضور روغن موتور به‌نحو بهینه ایفا می‌کند و مصرف سوخت را تا ۲۳ درصد و آلاینده‌های اگزوز را در بعضی موارد تا ۷۰ درصد کاهش می‌دهد. نویسنده می‌نویسد آمار و ارقام «معجزه‌گر» این فناوری را کمپانی‌های بزرگ و برندهای معتبر تأیید کرده‌اند و مراجع ذی‌صلاح هم به‌راحتی می‌توانند راستی‌آزمایی‌اش کنند. (این ادعاها از خود مقاله است و ما آن‌ها را مستقل راستی‌آزمایی نکرده‌ایم.)

چه باید کرد؟

مقاله چند پرسش مطرح می‌کند: آیا امکان واردات و استفاده از این نوع فناوری‌ها در کشور هست؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آیا شانسی برای معرفی آن‌ها در بازاری عادلانه و منصفانه دیده می‌شود؟ آیا انگیزه‌ای برای انتخاب بهینه‌ی خرید در راستای حفظ شرایط آینده‌ی زیست‌محیطی فرزندانمان وجود دارد؟ نهادها و سازمان‌های مرجع در این موارد، تسهیلات و تمهیدات راستی‌آزمایی و تأیید فنی و در نهایت الزام در مصرف این فناوری‌ها را فراهم می‌آورند؟

نویسنده هزینه‌ی آلودگی را با مثالی روشن می‌کند: وقتی در تهران و کلان‌شهرها مدارس و دانشگاه‌ها مدام تعطیل می‌شوند و زیان‌های هنگفتی ناشی از آن تجربه می‌شود، اگر خسارت‌های بیمه‌ای و بیمارستانی ناشی از هجوم بیماران تنفسی را به آن اضافه کنیم، قطعاً هزینه‌های پیشگیری بسیار ارزان‌تر از درمان محاسبه خواهد شد. به‌عنوان یک هم‌درد، پیشنهاد او این است که از تجربه‌های مفید کشورهای پاک و مرفه استفاده کنیم، آن‌ها را بومی‌سازی کنیم و در بهبود شاخص سلامت خود گامی مؤثر برداریم و کارهای مثبت را تشویق کنیم؛ این مهم، از دیگر فرایندهای جاری موفق ما چیزی کم نمی‌کند و حتی هم‌افزایی آن‌ها می‌تواند پله‌ی اهداف میان‌مدت زیست‌محیطی ما را هم سریع‌تر بپیماید.

برای انتخاب روغن مناسب خودروی خود از راهنمای انتخاب روغن بیتویل استفاده کنید.

منبع: ماهنامه‌ی «عصر کیمیاگری»، شماره‌ی ۶۴؛ مقاله‌ی «بهای آلودگی و تکنولوژی هزینه؛ راه میانبر برای بهبود شاخص پاکیزگی هوای کلان‌شهرها» نوشته‌ی مهندس علیرضا آمارمحمدی، کارشناس ارشد روانکارهای خودرویی و صنعتی.