نگاهی به صنعت تولید روانکار

روغن موتور مرغوب و باکیفیت، مثل خون که سیال تغذیه و حیات بدن انسان است، نقش حیاتی در موتور دارد؛ و پیش‌نیاز تکمیل کارکردش «اطلاع کامل و صداقت در تولید، فروش و انتخاب صحیح در مصرف» است. این یادداشت (خرداد ۱۳۹۷) نگاهی به صنعت تولید روانکار دارد.

از اختراع چرخ تا موتور

دو اختراع بزرگ بشر، آتش و چرخ بوده و امروز در قالب موتور و خودرو در خدمت عموم است. اختراع چرخ حرکت را متحول کرد، اما سرعت و دقت بالاتر، عوامل بازدارنده‌ای مثل اصطکاک و خوردگی و استهلاک را مهم‌تر کرد؛ و روانکاری در ابتدا با چربی حیوانی تجربه شد. فرمولاسیون سیالاتی مثل روغن موتور جزء لاینفک موفقیت طراحی‌های موتور است و تکنیک تولید روغن موتور، منطبق بر نیاز و حساسیت استانداردهای مکانیکی، پابه‌پای موتورسازی به‌روز می‌شود.

تولید روغن؛ فقط مخلوط‌کردن نیست

در نگاه غیرحرفه‌ای، تولید روغن موتور اختلاط چند ماده با درصدهای مشخص در یک مخزن (میکسر) است، اما واقعیت این صنعت پیچیده‌تر است. به‌گفته‌ی نویسنده، حدود ۸۰ درصد حجمی هر روغن موتور را روغن پایه تشکیل می‌دهد و روغن پایه‌ی حاصل از پالایش لوبکات به‌تنهایی خاصیت روانکاری لازم را تأمین نمی‌کند؛ افزودنی‌های مختلف در بهینه‌سازی فاکتورهای مورد نیاز نقش تعیین‌کننده دارند. روغن موتور ساخته‌شده با روغن پایه‌ی معدنی و سنتتیک مرغوب و افزودنی‌های شرکت‌های معتبر دنیا مثل شورون، افتون و لوبریزول می‌تواند مرجع مناسبی برای مقایسه‌ی نسبی کیفی محصولات باشد.

روغن پایه؛ گروه I در ایران

به‌گفته‌ی او، روغن پایه‌ی تولیدی پالایشگاه‌های ایران در زمره‌ی گروه I است که با گروه‌های II و III و بالاتر فاصله‌ی کیفی قابل‌توجهی دارد. تکنولوژی تهیه‌ی روغن پایه از لوبکات هم کندتر از صنایع افزودنی‌سازی رشد کرده است. در کشورهای در حال توسعه نیز گروه I رو به منسوخ شدن است و پالایشگاه‌های مدرن دنیا از خوراک لوبکات خود گروه II به بالا تولید می‌کنند، با شاخص‌های فیزیکی و شیمیایی بهتر، پالایش کامل‌تر ترکیبات گوگردی، روغن پایه‌ی شفاف و بی‌رنگ و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی. به‌نظر او به‌روزکردن تکنولوژی پالایشگاه‌های قدیمی نقش مهمی در جلوگیری از هدررفتن فرصت تولید محصول رقابتی دارد.

او به روغن‌های پایه‌ی تصفیه‌ی مجدد (حاصل پالایش روغن موتور سوخته) هم اشاره می‌کند که به‌خاطر کیفیت بسیار پایین در مقام مقایسه قرار نمی‌گیرند و با آن‌ها امکان تولید کیفیت روز دنیا نیست؛ و می‌گوید متأسفانه به‌وفور در سبد کالایی فروشندگان دیده می‌شوند.

استاندارد؛ لازم، نه کافی

شاخص‌های استاندارد ملی ایران عاملی مهم در فیلتر محصولات بازار و حتی صادرات است، چون حداقل شرط فروش داخلی و صادرات روغن موتور داشتن علامت استاندارد است. اما به‌گفته‌ی او داشتن استاندارد مربوط به هر سطح کیفی، عامل لازم و نه کافی برای تولید، توزیع و انتخاب محصول است. آزمون‌های تکمیلی و حرفه‌ای بسیار گران‌اند و مراجع مناسب آن در دنیا محدودند؛ شاید عمده‌ی مشتریانشان تولیدکنندگان افزودنی باشند. پس نباید به امکانات محدود آزمایشگاه‌های استاندارد ملی خرده گرفت، چون عمده‌ی بازار مصرف دنیا تقریباً به همین روال کنترل می‌شود.

محیط زیست و صداقت در فرمولاسیون

استانداردهای زیست‌محیطی امروز در طراحی موتور نقش مهمی دارند، تا جایی که نیاز به هوای پاک، تکنولوژی هیبرید و خودروی برقی را به وجود آورده است. به‌نظر او عمده‌ی سهم آلودگی هوای ناشی از سوخت خودروها را می‌شود به عقب‌ماندن تکنیک تولید، یا فرهنگ مصرف روانکار مناسب و سیستم فیلتراسیون گازهای آلاینده نسبت داد. استفاده از مواد اولیه‌ی به‌روز دنیا، تکمیل آن با افزودنی مناسب و «اختلاط عنصر صداقت در فرمولاسیون» می‌تواند روغن موتوری شایسته‌ی سلامت انسان و موتور خودرو بسازد.

برای انتخاب روغن مناسب خودروی خود از راهنمای انتخاب روغن بیتویل استفاده کنید.

منبع: یادداشت مهندس علیرضا آمارمحمدی (مدیر فروش و مهندسی محصول خودرویی و صنعتی پترونول) در «نفت ما»، «نگاهی به صنعت تولید روانکار»، یکشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۷، کد مطلب ۸۷۶۶۶ — مشاهده‌ی یادداشت اصلی. توجه: وضعیت بازار در این مقاله مربوط به سال ۱۳۹۷ است.