هزینه آلودگی و بهای فناوری

غول آلودگی همچنان پیکر شهرهای صنعتی و پرجمعیت جهان را می‌لرزاند و شکی نیست که این هیولای رشدکرده که از زندگی آفریننده‌اش افتاده و به‌نوعی افسارگسیخته است، مرزهای سلامت و ایمنی آینده را زیر پای خود له می‌کند؛ صدای آشفتگی‌های باقی‌مانده‌اش را حتی مجامع بین‌المللی شنیده‌اند، گویی مردمانی با زبان‌ها، اندیشه‌ها و باورهای گوناگون همگی بر ضرورت کنترل و درمان این درد مزمن به اجماع رسیده‌اند، و شاید تنها تبادل اطلاعات در نشست‌های پرشکوه، این هیولای سرکش و روبه‌رشد را نمی‌ترساند، هیولایی که عزمی جهادی می‌طلبد.

در این عرصه خطرناک و در شرایطی که لایه محافظ ازن در معرض این تغییرات ناگوار است، در میان‌مدت جای امنی برای زندگی روی کره زمین نخواهد ماند.

بسیار روشن است که هر ملتی، علاوه بر همسویی با گام‌های هماهنگ جامعه جهانی، در راستای منافع ملی خود نیز گام‌های سریع‌تری برمی‌دارد تا به افق‌های در دسترس خود برسد و شاخص سلامت جامعه‌اش را بالا نگه دارد.

کشور عزیزمان ایران، علاوه بر تأثیر خطرات بین‌المللی که در چرخه گازهای آلاینده رخ داده است، با عناصر کوچک‌تر این اختلال زیست‌محیطی نیز دست‌وپنجه نرم می‌کند.

شاید میانگین خلوص هوای قابل‌تنفس هر کشور با کشورهای دیگر قابل مقایسه نباشد، اما ما هنوز نسبت به برخی کشورهای توسعه‌یافته یا در حال توسعه برتری نسبی در شاخص پاکیزگی هوا داریم که اگر اقدامات لازم برای حفظ و بهبود این شاخص انجام نشود، جایگاه برتری در میان آلوده‌ترین نقاط جهان نخواهد بود.

خودروهای کم‌کیفیت که در مقایسه با رقبای تولیدشده ۱۰ سال پیش رقابت‌پذیر نیستند، سوخت‌هایی که هنوز بازده خلوصشان را بهینه نکرده‌اند، روغن‌های موتوری که با کیفیت مناسب مواد اولیه و بهترین‌های جهان و استانداردهای بین‌المللی و زیستی یورو ۶ فرسنگ‌ها فاصله دارند و آن‌گونه که شاخص مناسب هوای پاک ایجاب می‌کند، توانایی کنترل ذرات معلق و آلاینده‌های ناشی از سوخت را ندارند و گاهی خود نیز عامل دوگانه آلودگی خواهند بود و ….

در گام نخست، همه به‌عنوان راهنما دیده می‌شوند، بسیار ساده و با راهکارهای در دسترس، در حالی که:

چقدر دشوار است …

بر اساس منابع رسمی گوناگون، بیشتر آلودگی در شهرهای بزرگ مسکونی و پرجمعیت ناشی از آلاینده‌های اگزوز خودروهاست و البته شاید با نگاهی عمیق‌تر بتوان بسیاری عوامل مؤثر را در این خانه ارواح جست‌وجو کرد.

اخبار تلخ روزنامه‌ها و آمارهای تکان‌دهنده بیمارستان‌ها و سازمان‌های بیمه چنان تکرار شده که بی‌تفاوتی عموم مردم را در پی داشته و دلیل این مویه‌ها چیزی جز ناتوانی در دیدن خودمان در حل مسئله نیست.

آیا واقعاً این‌قدر ضعیف و ناتوانیم؟

فناوری‌های گوناگونی در جهان اعلام شده که در بهینه‌سازی مصرف سوخت و کنترل گازهای اگزوز سمی نقش داشته‌اند و در عین حال، در کشورهای آلوده‌تر جهان فرهنگ کالاهای ارزان و خریداران ارزان‌پسند، به‌نوعی جزء جدایی‌ناپذیر اقتصاد ضعیف است و آن‌ها ضعیف مانده‌اند. این در حالی است که ایران توان مالی و فرهنگی غنی دارد و می‌تواند پرچمدار صنایع مدرن و پاک در منطقه و حتی جهان باشد.

بی‌تردید در نگاه سطحی، مخالفت و مقاومت صنایع و بازرگانان در شرایط کنونی عادی به نظر می‌رسد و اساساً حذف روغن موتور و جایگزینی آن با ۳۰۰ میلی‌لیتر فناوری نانو در دنیای نفت و اقتصاد دست‌نیافتنی تلقی می‌شود، اما استفاده از ذرات هوشمند در فرمولاسیون‌های امروزی، چیزی را تجربه کرده است که از تصور و انتظار دور نیست.

آیا میان‌بر معجزه‌آسایی برای بهبود شاخص پاکیزگی هوای شهرها وجود دارد؟

آیا امکان واردات و استفاده از این نوع فناوری در کشور ما هست؟

اگر پاسخ مثبت است، آیا شانس معرفی در بازاری منصفانه وجود دارد؟

آیا انگیزه‌ای برای انتخاب خرید بهینه به‌منظور حفظ شرایط ایده‌آل زیست‌محیطی برای فرزندانمان وجود دارد؟

آیا در این موارد نهادها و سازمان‌های مرجع و رأی‌دهنده، امکانات و ترتیباتی برای تأیید و تصویب فنی و در نهایت الزام به استفاده از این نوع فناوری‌ها فراهم می‌کنند؟

صدها پرسش ناگفته دیگر، اگر پاسخ داده نشوند، هرگز از توالی این چرخه معیوب رها نخواهیم شد و هیچ اتفاقی نخواهد افتاد.

همین حالا در تهران با تعطیلی مکرر مدارس و دانشگاه‌ها زیان‌های عظیمی را تجربه می‌کنیم و وقتی زیان‌های بیمه و بیمارستان ناشی از سیل بیماران تنفسی در این بحران را نیز بیفزاییم، هزینه‌های پیشگیری قطعاً بسیار ارزان‌تر از درمان محاسبه خواهد شد.

البته این موضوع مهم هیچ‌یک از دیگر فرایندهای موفق کنونی ما را مشغول نخواهد کرد و شاید با هم‌افزایی آن‌ها بتوانیم پله‌های اهداف زیست‌محیطی میان‌مدت خود را سریع‌تر طی کنیم.

دکتر علیرضا محمدی –

مهندس شیمی و کارشناس ارشد روان‌کارهای خودرویی و صنعتی