روغن موتور (سیال شریان‌های خودرو و ضامن حرکت)

آتش و چرخ دو اختراع بزرگ بشر هستند که پیشرفتی عظیم به شمار می‌آیند و این دو در کنار هم، با تغییرات چشمگیر در خدمت‌رسانی به مصرف‌کننده، با بهره‌گیری از هوش و ابتکار مخترعان در خدمت عموم قرار گرفته‌اند و امروزه به موتور و وسیله نقلیه تبدیل شده‌اند.

اختراع چرخ به شکل دایره یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین شاهکارهای بشر بوده که پویایی را متحول کرده و رسیدن به سرعت و دقت بالاتر، به عوامل بازدارنده‌ای مانند اصطکاک، خوردگی و سایش اهمیت می‌بخشد. این عوامل در گذشته با استفاده از چربی حیوانی به‌عنوان روان‌کار برطرف می‌شدند.

صنعت خودرو را طراحانی توسعه می‌دهند که همواره با نوآوری‌هایشان در تولید قدرت و سرعت‌های بالاتر و مصرف انرژی کمتر، سرچشمه رؤیاهای الهام‌بخش انسانی بوده‌اند.

فرمولاسیون سیالات درون این موتورها، مانند روغن موتور، بخش جدایی‌ناپذیر موفقیت این طراحی‌ها به شمار می‌رود. علاوه بر این، فنون تولید روغن موتور برای برآورده‌کردن الزامات مکانیکی استانداردهای مکانیکی در حال به‌روزرسانی است.

تولید روغن موتور در نگاه غیرحرفه‌ای، مخلوط‌کردن چند ماده با درصدهای مشخص و کاری شبیه اختلاط تلقی می‌شود، اما واقعیت این صنعت رو به توسعه پیچیده‌تر است.

اصلاح استانداردهای قدیمی برای برآورده‌کردن الزامات، با تدوین استانداردهای نو و مناسب برای کاهش اصطکاک و خوردگی و بهینه‌سازی مصرف سوخت موتورهای جدید، به فرمولاسیون‌ها و مواد برجسته نیاز دارد. مواد اولیه نقش تعیین‌کننده‌ای در تولید روغن موتور دارند. روغن موتور حدود ۸۰ درصد حجمی روغن پایه دارد.

روغن پایه‌ای که از پالایش نفت خام (برش لوب) به دست می‌آید به‌تنهایی در روغن موتورها روانکاری را تأمین نمی‌کند و افزودنی‌های گوناگون نقش تعیین‌کننده‌ای در بهینه‌سازی عوامل مورد نیاز دارند.

روغن موتور تولیدشده با روغن‌های پایه معدنی و سنتتیک درجه‌بالا که با افزودنی‌های تولیدشده توسط شرکت‌های معتبر سراسر جهان مانند شورون، افتون و لوبریزول غنی‌سازی شده‌اند، می‌تواند مرجع خوبی برای مقایسه نسبی کیفی محصولات مختلف روغن موتور در استانداردها باشد.

فناوری تولید روغن پایه از برش لوب (برش روغنی) به‌دلیل دستیابی به عوامل شیمیایی و فیزیکی برتر محصولات، با سرعتی کندتر از صنعت افزودنی‌ها در حال بهبود بوده است.

متأسفانه امروزه میان روغن پایه تولیدشده توسط پالایشگاه‌های ایران در گروه I و گروه‌های II و III شکاف چشمگیری وجود دارد.

روغن‌های پایه بازیافتی حاصل از پالایش روغن موتورهای سوخته نیز مواد اولیه برخی واحدهای تولید محلی ایران به شمار می‌روند که به‌دلیل کیفیت بسیار پایین حتی قابل مقایسه نیستند.

شاخص‌های استاندارد ملی در ایران عامل تعیین‌کننده اصلی بازار مصرف داخل کشور و حتی صادرات است. زیرا شرط اولیه برای فروش داخلی و نیز صادرات روغن موتور ایرانی داشتن استاندارد است.

با در نظر گرفتن این شرایط، در ایران رایج است که برای هر سطح کیفی روغن موتور استانداردهایی در نظر گرفته شود، اما این برای تولید، توزیع و در نهایت انتخاب محصول کافی نیست.

آزمون‌های تدریجی و حرفه‌ای که کیفیت بهترین روغن‌ها را نشان می‌دهند بسیار گران هستند و حتی مراجع مناسب نیز در سراسر جهان به‌آسانی در دسترس نیستند، به‌طوری که بیشتر مشتریان این آزمون‌های گران ممکن است تولیدکنندگان افزودنی باشند که با دریافت تأییدیه لازم، مقدار و سطح کیفی محصولات را تعیین کرده و سپس آن‌ها را می‌فروشند.

بنابراین برای همه آزمایشگاه‌های استاندارد ملی در کشورهای کمتر توسعه‌یافته مانند ایران رایج است که امکانات ضعیف و ناکافی داشته باشند و بزرگ‌ترین بازار مصرف جهان کم‌وبیش با یکدیگر پیوند نزدیک دارند.

روغن موتورهای تولیدشده از روغن‌های پایه بازیافتی عموماً سطح کیفی پایینی دارند و امکان تولید کیفیت‌های جهانی با این مواد اولیه وجود ندارد، اما متأسفانه در میان تأمین‌کنندگان ایرانی به وفور دیده می‌شوند.

اما روغن موتورهای تولیدشده از روغن‌های معدنی گروه I، II و III بزرگ‌ترین سهم بازار روانکاری صنعت خودرو را در جهان دارند و نقش روغن‌های پایه سنتتیک پلی‌آلفااولفین (P.A.O) نیز آشکارا انکارناپذیر است.

در حال حاضر روغن‌های پایه گروه I در کشورهای در حال توسعه نیز رو به منسوخ‌شدن است. بیشتر پالایشگاه‌های مدرن در سراسر جهان خوراک برش لوب گروه II به بالا تولید می‌کنند و علاوه بر شاخص‌های فیزیکی و شیمیایی بالا، مانند تصفیه هموارتر ترکیبات مضر گوگرد و تولید روغن‌های پایه شفاف و بی‌رنگ، از استانداردهای زیست‌محیطی پیروی می‌کنند.

اکنون با بررسی تولید روغن معدنی گروه I در ایران و مقایسه آن با روغن‌های پایه تولیدشده در پالایشگاه‌های بزرگ جهان، می‌توان دید که به‌روزرسانی فناوری پالایشگاه‌های ایران نقش بسیار مهمی در جلوگیری از از دست رفتن فرصت تولید برای رقابت با تولیدکنندگان برتر دارد که قطعاً توسط متخصصان و مدیران دلسوز پیگیری می‌شود.

استانداردهای زیست‌محیطی امروزه چنان نقش تعیین‌کننده‌ای در طراحی و ساخت وسایل نقلیه موتوری دارند که هوای پاک، دسترسی به فناوری هیبریدی و خودروهای برقی را مدیون آن‌ها هستیم.

تولیدکنندگان می‌توانند با استفاده از مواد اولیه در سطح جهانی و عملیاتی‌کردن خواص آن‌ها با افزودنی‌های مناسب و البته با صداقت کامل، روغن موتورهای باکیفیتی داشته باشند که به سلامت انسان کمک می‌کند.

در مجموع، سوخت خودروها عامل اصلی آلودگی هوا است که ناشی از روش‌های نامناسب تکنیک تولید و روانکاری و فیلتراسیون نامناسب است.

روغن موتور باکیفیت نقشی حیاتی در موتور دارد، مانند خون در بدن انسان که مایه زندگی است و مأموریت آن با دانش گسترده و صداقت در تولید، فروش و البته انتخاب تکمیل می‌شود.

مهندس علیرضا محمدی – مدیر فروش و مهندسی محصولات خودرویی و صنعتی. با تشکر ویژه از خانم شیما ناصری، مهندس نفت حفاری.

نگارش: آقای علیرضا محمدی